"O manantial de Sietemo VIII (2005)" (reseña)
O manantial de Sietemo VIII (2005)
Paraíso Santolaria, Carmina / Tena Puy, Ana: O manantial de Sietemo VIII (2005). Uesca, Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa [Serie cheneral en aragonés, 78], 2006; 56 pp.
Iste libret replega as obras premiatas en o VIII Premio Literario en aragonés "Billa de Sietemo", correspondién á l'añada 2005. A portalada d'o libro, continando con a tradizión enzetata en o primer lumero d'a sozserie, replega o torretón de piedra d'arena que bi ha en a esquina d'o biello castiello-palazio de Sietemo, uno d'os restos millors conserbatos d'iste. A foto ye feita por Tomé, medico natural d'o lugar.
Como nobedá en relazión con atros libros d'ista sozserie, en ista edizión se mete en as primeras planas una porteta en a que se reproduzen as «Parolas ditas en l'auto d'entrega d'os premios literarios "Billa de Sietemo" en a suya VIII edizión» (pp. 7-14) por Francho Nagore Laín. Se i para cuenta que a primera edizión d'o premio se fazió en 1991 e que por tanto se fan 15 añadas. S'aprobeita ixa enchaquia ta fer un balanze d'os premios "Billa de Sietemo" e una reflesión sobre a imprtanzia d'os premios literarios en a espardidura de l'aragonés y en a suya recuperazión, pero fendo notar que ixo no ye pro si, tanimientres, no bi ha amostranza de l'aragonés en os zentros educatibos e un refirme dezidito á l'uso de l'aragonés por parti d'as instituzions publicas.
Os treballos literarios que trobamos en o suyo interior son de dos de as mullers más reconoxitas como autoras de creyazión literaria en aragonés en as zagueras añadas.
En primer puesto (pp. 15-40) se publica a narrazión curta tetulata L'ombre la santeta, con a que Ana Tena Puy (Panillo, Ribagorza, 1966) otenió ro premio de prosa.
Ye escrita en aragonés ribagorzano, como as atras obras d'ista autora. Á o respeutibe, cal remerar, más que más a nobela Ta óne im (1997), o libro de poemas Bardo que alenta (1998), e o libro Cuentos pa biladas sin suenio (2001), antiparti de diferens obras publicatas en bolúmens coleutibos. Decamín se publicará a suya colezión de haikús Como minglanas (aczésit en o premio "Ana Abarca de Bolea" 2006 ta libros de poesía).
A istoria ye una aportazión en a endrezera d'atras narrazions d'ista autora, en do s'ameran introspezión presonal e intrés sozial. En iste caso, o contesto en o que se desembolica ra istoria ye o mundo d'os maquis dimpués d'a guerra zebil española. En a fizión se reproduze o testo de seis fuellas amarilliscas, trobatas por un cazataire en una espelunga. Una istoria que empezipia en a Batalla de Teruel, contina en Port Bou en 1939, e pasando por Franzia e un campo de conzentrazión nazi, remata en l'Alto Aragón en 1949. Pero ixa istoria s'enreliga con l'autualidá por meyo d'o caxón d'una santeta (una birchen d'ixas que se portiaban de casa en casa, á redolín). Un final inesperato e literariamén muito bien atrazato.
En segundo puesto (pp. 41-56) se publica Plumión de cardelina, colezión de poemas con a que Carmina Paraíso Santolaria (naxita en Uesca en 1959) otenió ro premio en a modalidá de poesía.
Ye una replega de poemas en os que a naturaleza ye á ormino eszenario en o que se reflexan os sentimientos interiors, fendo onra como metafora literaria ta espresar o que d'atra traza ese resultato difizil. Os poemas son escritos en un polito aragonés común que tien como alazet o d'a Bal de Rasal e d'a Sotonera. Ixe país ye a suya referenzia ("Caxicos biellos, / biellas telleras d'a mía Sierra Caballera. // Terreta de yo. Ramblas d'a Garoneta."), o que l'alumbra en a fosquera ("Terreta de yo, cuqueta de luz en as nueis escuras."). Una aportazión bien intresán que refinca a obra poetica d'ista autora e fa asperar más e más amplas contrebuzions.
Francho Nagore Laín





